Elverkið í Botni 100 ár

Elverkið í Botni 100 ár

Tann stóri dagurin

Tað eru nú liðin 100 ár síðan at Suðuroyggin fekk streym, tá elektrisitetverkið í Botni bleiv tikið í nýtslu 18. juli 1921. Dagurin varð hátíðarhildin við góðum lagi og veitslu, ella “ljósfest”, ið tað bleiv kallað millum manna, og mong fólk hittust fyri at gleðast og forvitnast um nýggju tøknina. Fleiri staðkend fólk vóru við á hesum degi, men eisini fólk norðanfjørðs vóru teirra ímillum. Løgtingsmenn, landstingsmenn og verkfrøðingar m.a., og høvdu tey rósandi orð at bera fólki og bygd handan elverkið í Botni. Petur Dahl á Gørðum, sóknarstýrisformaður, legði orð til við vakrari og hámettari talu, og tendraði síðani ljósið í skúlastovuni við at trýsta á eina kontakt.

Petur Dahl var ein av teimum, ið hevði verði við í hesi verkætlan frá byrjan, og var tað tí honum ein dreymur, ið bleiv gjørdur til veruleika, tá sóknarstýrið viðtók elektrisitetmálið í juli mánaði í 1919. Eftir hetta fór arbeiðið í gongd og tað varð alt gjørt við hond. Umstøðurnar vóru ikki sum í dag. Tað var ongin blandimaskina, borimaskina ella nýmótans hjálparamboð. Við tungum amboðum og lutum í hond fóru kná og íðin fólk til verka, og byrgingar og tunlar vóru skjótt væl ávegis.

Ein broyttur gerandisdagur fyri mong – og fleiri skemtiligar løtur

Nýggja elverkið hevði við sær, at gerandisdagurin hjá vágbingum broyttist við. Ein stór broyting var á fyrrverandi tørvurin á petroleumslampum og ráðolju til ljós, ið eftir hetta bleiv skift við góðum hentleikum av elektrisiteti.

Av mannamunni eru sagdar mangar skemtisøgur um royndir, tá ið el-streymur av fyrstan tíð kom til Føroya, og Trina á Oyrabø var ein teirra, ið minnist aftur á fyrstu uppliving við júst hesum. Trina á Oyrabø var búsetandi í fyrstu húsum, sum el-streymur varð royndur í, og var royndin nýtt til at kóka havragreyt á elektriskari plátu. Grýtan bleiv sett uppá kók og fólkið rundan um bíðaðu sera spent rundan um. Skjótt reyk í og síðani fór at prutla í grýtuni. Tá tók onkur til bølluta, og onnur róptu uppá tann Góða. Tey høvdu ilt við at skilja, at tað bar til at kóka eina grýtu við vatni á einari plátu.

Trina hevur fleiri frásagnir um upplivingar við el-streymi, og sigur frá um eitt illveðurskvøld, tá streymurin fór vegna regn. Fyri stovuvindeygað stóð ein el-stólpa, og konan hevði sæð, at vatn rann niður eftir stólpanum. Hon fekk fatur á teirra, ið høvdu við el-streymin at gera, og visti, hvat ið bagdi: Stólpin var farin at leka.

Eitt, ið vit kunnu kenna okkum aftur í í dag, er, tá ið streymur ikki altíð er tøkur. Tó eru orsakirnar og upplivingarnar ikki heilt tær somu. Í brævi frá Lystbæk til Frøkun Djurhuus, jarðarmóðir, verður avtala gjørd viðvíkjandi eini midnáttarføðing og mangul á vatnorku, ið fyri okkum er ein heldur ókendur trupulleiki og uppliving.

  1. November 45

Jordemoder Frøken Djurhuus.

p.t. Vaag.

Jeg har lige talt med Doktoren ang. at køre i Nat. Forholdet er det, at vi har meget lidt Vand, saa vi meget daarlig kan køre mere end højst nødvendigt.  Imidlertid skal vi køre til Kl. 1, og inden den Tid mente Doktoren nok, De kunde skønne over, om Fødslen vil finde Sted inden eller efter Kl. 7 i Morgen tidlig, til hvilken Tid vi igen skal køre. Jeg aftalte derfor med Doktoren, at De ved halvet-Tiden skal lade mig vide, om De mener, Fødslen vil finde Sted mellem Kl. 1 og 7. I saa Fald bliver jeg nødt til at lade Dem beholde Strømmen, d.v.s. nødt til at køre hele Natten. Men mener De ikke, Fødslen vil finde Sted før efter kl. 7, bliver jeg nødt til at standse mellem 1 og 7.

Med Højagtelse

Lystbæk

Eins og nevnt er omanfyri, var tað als ikki altíð at streymur var til taks og mátti tá vatnið í Botni sparast. Hetta varð gjørt við at sløkkja fyri streyminum, og skuldi onkur tá nýta streym í ávísum tíðarkarmi, bóðu fólk um at streymur skuldi vera tendraður júst tá. Ein skemtilig søga er um J. Dalh, ið skuldi giftast, og veðrið var sera ringt og myrkt eftir brúdleypið. Hann sendi tí eitt skriv til Lystbæk um at hava gøtulyktirnar frá til klokkan hálvgum seks á morgni, og beyð seg at gjalda eina upphædd fyri tann elektriska streymin, ið varð nýtt til tess. Ein rokning á 13 kr. varð send.

Hóast tað eru liðin 100 ár síðani at elverkið í Botni bleiv tikið í nýtslu, hevur tað verið við til at broyta gerandisdagin hjá vágbingum og øðrum við. Spennandi, mennandi og skemtiligar frásagnir um el-streym eru við til at mynda týdningarmikla leiklutin hjá elverkinum í Botni.

Keldur: Ljós yvir landið. Jógvan Arge, 1996., Elektrisitetverkið í Botni. Poul Andreasen, 1996.

Hjálp okkum at gera síðuna so góða sum gjørligt - send okkum hugskot ella viðmerking
Send viðmerking